Hành trình trở thành bác sĩ mê phẫu thuật từ một nỗi sợ

Sợ máu, lại thành bác sĩ mê phẫu thuật

Có người đến với nghề y như một sự tiếp nối truyền thống gia đình, có người chọn nghề bằng lý trí… Riêng BS.CKII Phan Duy Kiên lại bước vào ngành y bằng một… nỗi sợ. Từng sợ máu đến mức luống cuống khi thấy người thân bị thương, anh lại trở thành bác sĩ phẫu thuật mạch máu, gắn bó với những ca mổ sinh tử.

Và sau nhiều năm đứng giữa ranh giới sống – chết, điều anh theo đuổi hôm nay lại là giúp người bệnh không phải bước lên bàn mổ.

Từ cậu bé sợ máu đến bác sĩ ngoại khoa

Nếu chỉ nhìn hình ảnh BS.CKII Phan Duy Kiên trong phòng mổ hôm nay, ít ai nghĩ rằng anh từng là một cậu bé… sợ máu. Anh kể câu chuyện ấy bằng nụ cười rất tự nhiên, như thể chính mình cũng thấy bất ngờ về hành trình đã qua.

Sinh ra trong gia đình có cha là bác sĩ Đông y, mẹ làm kinh doanh, nhưng đến tận năm cuối phổ thông, ngành y chưa bao giờ là lựa chọn số một của anh. Khi đăng ký thi đại học, nguyện vọng đầu tiên của Kiên là quản trị kinh doanh. Anh nghĩ mình hợp với công việc ấy hơn bởi gia đình cũng có truyền thống làm kinh doanh.

Thế rồi, lời khuyên của cha đã làm thay đổi cuộc đời. “Học kinh doanh có thể có thời. Nhưng nghề y thì càng nhiều tuổi, càng nhiều kinh nghiệm lại càng giúp được nhiều người hơn”. Câu nói giản dị ấy theo anh suốt nhiều năm sau.

Đậu cả hai trường đại học, cuối cùng anh chọn Trường Đại học Y Dược TPHCM. Thế nhưng, bước vào giảng đường y khoa không có nghĩa nỗi sợ biến mất. “Ngày nhỏ mình sợ máu lắm” – anh cười nhớ lại.

Nỗi sợ ấy bộc lộ rõ nhất khi ông ngoại gặp tai nạn giao thông, chảy nhiều máu. Là sinh viên y nhưng lúc đó anh gần như đứng lặng, không biết phải làm gì. Người nhà trêu vui: “Bác sĩ gì mà sợ máu vậy!”.

Một câu nói bâng quơ lại chạm đúng lòng tự ái của chàng sinh viên năm ba. “Từ lúc đó mình tự nhủ phải vượt qua nỗi sợ” – anh mỉm cười nhớ lại thời khắc ấy. Thay vì né tránh, anh bắt đầu tìm đến chính điều khiến mình e ngại nhất. Cuối tuần, khi bạn bè hẹn hò, đi chơi, anh lại lặng lẽ theo các đàn anh vào khoa cấp cứu Bệnh viện Nhân dân Gia Định chỉ để… đứng nhìn những ca khâu vết thương, những ca mổ đầu tiên.

Mũi khâu đầu tiên vẫn còn nguyên cảm giác trong ký ức. Ban đầu đôi tay run, tim đập nhanh. Nhưng rồi nhìn mãi thành quen. Càng vào phòng mổ nhiều, nỗi sợ dần nhường chỗ cho sự tò mò, rồi thành say mê.

“Cảm giác đầu tiên khi bước vào phòng mổ rất lạ. Mình thấy các bác sĩ ngoại khoa thật ngầu. Chỉ trong một thời gian ngắn, họ có thể cầm máu, khâu nối, cứu sống một con người” – anh thuật lại xúc cảm. Điều hấp dẫn anh không chỉ là kỹ thuật, mà còn là cảm giác được giành lại sự sống trong từng phút giây.

Có lẽ chính những ngày cuối tuần “đổi chuyện hẹn hò lấy phòng mổ” ấy đã định hình con đường nghề nghiệp sau này. Từ một người sợ máu, anh trở thành người say mê ngoại khoa lúc nào không hay.

Đến cuối năm sáu, khi đứng trước lựa chọn chuyên ngành, anh quyết định đi theo lĩnh vực ngoại lồng ngực – tim mạch. Sau những năm nội trú tại Bệnh viện Chợ Rẫy, anh bén duyên với phẫu thuật mạch máu – một chuyên ngành còn khá mới ở Việt Nam thời điểm ấy.

Nhiều người chọn con đường đã rộng mở. Anh lại bị cuốn hút bởi một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống để khám phá. Đó là quyết định mà đến hôm nay, anh chưa từng hối tiếc.

Giành giật sự sống và những điều không thể quên

Nếu tuổi trẻ của BS. Phan Duy Kiên được đánh dấu bằng hành trình vượt qua nỗi sợ máu thì những năm tháng ở Bệnh viện Chợ Rẫy lại là quãng thời gian hun đúc bản lĩnh của một bác sĩ ngoại khoa.

Ba năm nội trú rồi nhiều năm công tác tại Khoa Phẫu thuật mạch máu đã đưa anh đi qua hàng ngàn ca bệnh, từ những ca cấp cứu trong đêm đến những đại phẫu kéo dài hàng chục giờ đồng hồ.

Có những ký ức đến hôm nay vẫn còn nguyên vẹn. Anh nhớ như in một bệnh nhân bị vỡ eo động mạch chủ ngực sau tai nạn giao thông. Khi được chuyển đến Chợ Rẫy, người bệnh đã nhiều lần ngưng tim, mất máu nghiêm trọng.

Trước khi bước vào ca mổ, người thầy của anh chỉ nói một câu: “Hãy tưởng tượng mình đang mổ một cái xác”. Đó không phải sự lạnh lùng. Đó là cách để người bác sĩ gạt bỏ áp lực, giữ cho đôi tay đủ bình tĩnh trước lằn ranh sinh tử.

Ca mổ chỉ diễn ra trong khoảng 15 phút để khống chế tổn thương mạch máu, nhưng phía sau là cuộc chạy đua nghẹt thở của cả ê-kíp hồi sức, gây mê và phẫu thuật. Bệnh nhân truyền gần như toàn bộ lượng máu trong cơ thể trước khi vượt qua cửa tử.

Đến hôm nay, mỗi lần nhắc lại, anh vẫn nhớ tên người bệnh. Không phải vì đó là ca mổ khó nhất, mà bởi đó là một minh chứng rằng đôi khi sự sống chỉ cách cái chết vài phút đồng hồ.

Một ca bệnh khác kéo dài gần 14 tiếng cũng để lại trong anh nhiều cảm xúc. Người đàn ông mới ngoài 40 tuổi mắc phình động mạch chủ ngực – bụng, chỉ còn một quả thận. Trước khi lên bàn mổ, bệnh nhân dặn dò người vợ chưa kịp đăng ký kết hôn bằng những lời yêu thương như thể một cuộc chia ly đang ở rất gần.

Ca mổ thành công. Hai con người ấy lại có cơ hội tiếp tục cuộc sống cùng nhau. “Người ta thường nghĩ bác sĩ nhớ ca mổ vì kỹ thuật khó. Thật ra điều mình nhớ nhiều hơn là những câu chuyện phía sau mỗi bệnh nhân” – BS. Kiên nói.

Hàng ngàn ca phẫu thuật đã đi qua, nhưng điều còn ở lại không phải những con số hay thành tích, mà là những gương mặt đã được trao thêm cơ hội sống. Có lẽ cũng chính vì nhìn thấy quá nhiều mất mát nên anh hiểu rất rõ giá trị của việc phát hiện bệnh từ sớm.

Đó là lý do khiến hành trình nghề nghiệp của anh bước sang một hướng đi mới.

Điều hạnh phúc nhất là giúp người bệnh… không phải mổ

Sau nhiều năm làm việc ở bệnh viện tuyến cuối, nơi mỗi ngày đều tiếp nhận những ca bệnh nặng nhất, BS. Phan Duy Kiên nhận ra một điều tưởng chừng nghịch lý.

Một bác sĩ ngoại khoa giỏi không phải lúc nào cũng mong có thêm nhiều ca mổ. Ngược lại, anh mong ngày càng có ít người phải bước vào phòng mổ hơn. Chính suy nghĩ ấy đã đưa anh đến với Bernard Healthcare.

Anh nhớ lần đầu gặp bà Nguyễn Nam Phương, Tổng Giám đốc Bernard Healthcare, trong một quán cà phê ở trung tâm TPHCM. Điều khiến anh ấn tượng không phải là câu chuyện kinh doanh, mà là khát vọng xây dựng một mô hình y khoa đặt phòng bệnh lên trước chữa bệnh.

“Tôi thấy ở chị ấy một ngọn lửa rất khác. Không nói nhiều về lợi nhuận, mà nói nhiều về giá trị sức khỏe và những điều ngành y có thể mang lại cho cộng đồng” – BS. Kiên kể. Ít lâu sau, Bernard Healthcare đi vào hoạt động rồi đối diện ngay thử thách chưa từng có khi đại dịch COVID-19 bùng phát.

Một trung tâm y khoa non trẻ phải xoay xở giữa muôn vàn khó khăn. Có những ngày, anh và bà Nguyễn Nam Phương cùng các cộng sự làm việc từ sáng đến tận rạng sáng hôm sau, chỉ để hoàn thiện từng quy trình, từng dịch vụ, từng kế hoạch phát triển.

Với BS Kiên, đó không đơn thuần là xây dựng một cơ sở y tế. Đó là xây dựng một cách tiếp cận mới. Nếu ở bệnh viện tuyến cuối, anh thường gặp những bệnh nhân đã ở giai đoạn nặng, biến chứng hoặc phải cấp cứu, thì tại Bernard Healthcare, mục tiêu là phát hiện nguy cơ ngay từ khi bệnh chưa kịp trở thành bệnh.

Một túi phình động mạch chủ được phát hiện trước khi vỡ. Một nốt nhỏ ở phổi được nghi ngờ đúng lúc để điều trị sớm. Một tổn thương nhỏ ở đường tiêu hóa được xử trí trước khi trở thành ung thư xâm lấn.

Với người bác sĩ từng chứng kiến quá nhiều ca cấp cứu, mỗi trường hợp phát hiện sớm đều giống như một lần chiến thắng mà không cần phải bước vào phòng mổ. Nhưng theo anh, phát hiện sớm vẫn chưa phải đích đến cuối cùng.

“Đỉnh cao của chăm sóc sức khỏe chủ động không chỉ là phát hiện bệnh sớm, mà là giúp người bệnh thay đổi được lối sống” – BS. Kiên trải lòng. Đó cũng là triết lý mà anh cùng Bernard Healthcare đang theo đuổi.

Bởi nếu sau một lần khám sức khỏe, người bệnh vẫn hút thuốc, vẫn ăn uống thiếu lành mạnh, vẫn bỏ mặc những cảnh báo của cơ thể thì bệnh tật rồi cũng sẽ quay trở lại.

Điều khó nhất không phải đọc ra một kết quả xét nghiệm, mà là thay đổi một thói quen đã kéo dài hàng chục năm. Có người hỏi điều gì khiến một bác sĩ đã quen với những ca đại phẫu vẫn dành nhiều tâm sức cho mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động.

BS. Phan Duy Kiên chỉ mỉm cười. Có lẽ bởi anh là người hiểu hơn ai hết cái giá phải trả khi bệnh được phát hiện quá muộn.

Ngày còn nhỏ, cậu bé ấy từng sợ nhìn thấy máu. Hôm nay, anh bình tĩnh đứng giữa những ca mổ sinh tử. Nhưng sau tất cả những gì đã trải qua, điều người bác sĩ ấy mong mỏi nhất lại không phải thêm một ca mổ thành công.

Anh mong sẽ có ngày nhiều người không còn phải bước lên bàn mổ, bởi họ đã kịp thay đổi cách sống khi cơ thể mới chỉ cất lên những tín hiệu đầu tiên.

Có lẽ, đó mới là “ca phẫu thuật” khó nhất. Một ca phẫu thuật không dùng dao mổ, mà bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức và lối sống của mỗi con người.

BS.CKII Phan Duy Kiên hiện công tác tại khoa Phẫu thuật mạch máu Bệnh viện Chợ Rẫy, đồng thời là thành viên Hội đồng Y khoa Bernard Healthcare. Gắn kết với Bernard Healthcare từ cuối năm 2020. Suốt thời gian qua, BS. Kiên không ngừng góp sức và thúc đẩy Bernard Healthcare phát triển gắn liền với định hướng chăm sóc sức khỏe dự phòng – y tế công cộng – quản trị sức khỏe bền vững, gắn kết khu vực tư nhân với hệ thống y tế cộng đồng vì lợi ích lâu dài của người dân.

​Theo báo Sức khỏe & Đời sống